ZİHİNSEL ÖZÜRLÜ BİREYİN ÖZELLİKLERİ

1- Motor Gelişim

   Zihinsel özre sahip çocuklarda tüm diğer gelişim alanlarında olduğu gibi motor gelişim alanında da yetersizlikler bulunmaktadır. Motor gelişim fiziksel gelişme ve büyüme ile bağlantılı olarak olgunlaşmaktadır. Zihinsel özürlü çocuklarda fiziksel büyüme ve gelişme, genellikle normal akranlarının gerisinde kalmaktadır. Bu durum, kaba ve ince motor beceriler ile el-göz koordinasyonunu da etkilemektedir. Zihinsel özürlü çocukların sahip olduğu zayıf kaslar ve stabil olmayan eklemler, yaşamlarının ilk yıllarından başlayarak motor gelişime ait basamaklara ulaşmalarında gecikmelere neden olmaktadır. Yapılan araştırmalarda, zihinsel özürlü çocukların, sosyal gelişimlerindeki yetersizliklerden dolayı, fiziksel aktivitelere katılmada güçlük çektikleri yada katılımlarının zayıf olduğu; bu durumun da çocukların motor performanslarını olumsuz yönde etkilediği belirtilmektedir.

2- Zihinsel Gelişim

   Zihinsel özürlü bireylerin öğrenmeleri güçtür ve zaman alır. Ayrıca yetişkin yaşta bile bazı kavramları yada becerileri kazanmaları mümkün olmayabilir. Hafif bir zihinsel özre sahip olsalar bile, normal akranlarının seviyesinde öğrenebilmeleri için özel eğitim desteğine gereksinim duymaktadırlar. Zihinsel özürlü çocukların öğrenme kapasiteleri, öğrenme süreçlerinde (dikkat, bellek ve genelleme becerileri gibi) yeterli ve etkili olabilmek için uygun değildir. Ancak bilgiyi uygun şekilde toplama, etiketleme, sınıflama, hatırlama ve kullanma yetenekleri az da olsa bulunmaktadır. Soyut kavramları, sembolleri ve genellemeleri daha az anlayabilmektedirler. Zihinsel özürlü çocuklar, öğrenme ve diğer aktivitelere (gerekli zaman dilimi içerisinde) dikkatlerini odaklamada başarısızdırlar. Dikkat süreleri kısa ve dağınıktır. Bu durum, öğrenme aktivitesi ile ulaşılmaya çalışılan hedefe ulaşılamamasına neden olmaktadır. Özellikle seçici dikkat ile ilgili sorunları, dikkatlerini vermeleri gereken yere değil, kişinin davranışlarına odaklamaları ile kendini göstermektedir.

3- Dil Gelişimi

   Yapılan araştırmalarda, zihinsel özürlü çocukların dil gelişim düzeylerinin zeka yaşı düzeylerinden daha düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca alıcı dil düzeyleri, ifade edici dil düzeylerinden daha yüksektir. Konuşmaya genellikle yaşıtlarından daha geç başlamaktadırlar. Dil gelişimi özrün şiddetine bağlı olarak yavaş ilerlemektedir. Dil ve konuşma problemleri bulunmakta, ses ve artikülasyon bozuklukları normal çocuklardan daha sık görülmektedir.

4- Sosyal ve Duygusal Gelişim

   Zihinsel özürlü bireylerin sosyal ve kişilik özelliklerinde tipik bazı problemler görülmektedir. Bu problemler kısmen toplumdaki bireylerin bu çocuklara yönelik tutum ve davranışlarıyla, kısmen de çocuğun geçmişte kendisinden beklenen davranışları yerine getirmedeki başarısızlıklarıyla ilgilidir. Zihinsel özürlü bireyler, kişinin topluma uyumunda önemli rol oynayan uyumsal davranış şekilleri açısından yetersizdirler. Bu yetersizlikleri, topluma sosyal uyumlarını güçleştirmekte, gerekli eğitimsel ve psikolojik önlemler alınmadığı taktirde sosyal uyumları imkansız hale gelmektedir.

Zihinsel Geriliği olan Çocuklarda Sık Görülen Davranış Problemleri
   • Kendine zarar verme: Kafasına vurma, elleri ısırma.. vb ritmik olarak ortaya çıkabildiği gibi bazı özel uyaranlara olduğunda da gözlenebilir.
   • Sterotipik Davranışlar: Çok fazla tekrarlanan motor hareketler veya vücut pozisyonlarıdır. Sallanma, kafa sallama, parmaklara bakma veya şıklatma, yineleyici sesler şeklinde gözlenir. Özellikle kurum bakımında büyüyen ve ağır; zeka özrü olan çocuklarda gözlenir.
   • Saldırganlık ve Huysuzluk: Ağır zeka geriliği düzeyinde sıklıkla görülür.
   • Soyunma: Zihinsel yetersizlik yaşayan bireylerde sıklıkla görülen bir davranış biçimidir.
   • Gerginlik ve rahatsızlık ifadesi, yetersiz uyaran ortamı, aşina olunmayan değişik bir ortam bu davranışların ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Psk. Sinem ERUSTA